Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), çocukluk döneminde başlayan ve kişinin temel olarak aşırı hareketlilik, dikkati sürdürme ve dürtüsellik gibi konularda zorluk yaşadığı nörogelişimsel bir durumdur. DEHB, çocukların 8-10%’unda görülmekte ve erkek çocuklarda kızlara oranla üç kat daha sık rastlanmaktadır.

DEHB’nin türleri nelerdir?

DEHB çocuklarda üç farklı şeklide görülebilir. Bunlar;

  1. Dikkatsiz DEHB: Dikkat Eksikliği Bozukluğu (DEB) olarak da bilinen bu türde, kişi organize olmakta ve başladığı işi bitirmekte güçlük çeker. Bunun yanı sıra, detaylara dikkat etmekte ve yönergeleri takip etme zorlanır.
  2. Hiperaktif-dürtücü DEHB: Kişi yerinde duramaz ve her an kıpır kıpır olarak görülür. Küçük çocuklarda sürekli zıplama, koşma, tırmanma davranışlarına rastlanır. Bu çocuklar genellikle çok dürtüsel olurlar; başkalarının sözünü kesme, uygun olmayan zamanlarda konuşma, kendilerine sıra gelmesini bekleme ve yönerge dinleme konularında güçlük çekerler.
  3. Kombine DEHB: Dikkatsiz DEHB ile Hiperaktif-dürtücü DEHB belirtilerinin bir arada görüldüğü, en sık rastlanan DEHB türüdür. Kombine DEHB’si olan çocuklarda dikkat, Hiperaktivite ve dürtüsellik sorunları bir arada ve benzer oranlarda görülür.

Çocuklarda DEHB belirtileri nelerdir?

Çocuklarda DEHB belirtileri üç ana başlık altında toplanır. Bunlar dikkatsizlik, hiperaktivite ve dürtüsellik belirtileridir.

Dikkatsizlik belirtileri:

  • Detaylara dikkat etmekte güçlük yaşama ve okulda sık sık dikkatsizlik hataları yapma
  • Sıklıkla dağınık, pis ve özensiz ödevler yapıyor olmak
  • Dış uyarıcılar tarafından rahatlıkla etkileniyor olmak ve sık sık işlerini yarıda bırakmak
  • Herhangi bir aktivitede ya da aldığı sorumlulukta dikkatini sürdürmekte güçlük çekmek
  • Konsantrasyon gerektiren işleri tamamlamakta güçlük çekme
  • Bir işi bitiremeden diğer işe geçme
  • Yapması gereken bir işi sürekli erteleme
  • Dağınık ve düzensiz çalışma alışkanlıklarının olması
  • Günlük aktivitelerde unutkanlık (randevuları kaçırmak, ödevini sık sık evde unutmak)
  • Başkalarının anlattıklarını dinlemekte ve odaklanmakta güçlük çekme

Dürtüsellik belirtileri

  • Sabırsız davranma
  • Tepkilerini durdurmakta ya da geciktirmekte güçlük
  • Kendisine sorulan sorular tamamlanmadan cevapları söylemeye çalışma
  • Her hangi bir durumda sıranın kendisine gelmesini beklemekte güçlük
  • Okul ve sosyal yaşantısında problem yaratacak düzeyde başkalarının sözünü kesiyor olmak
  • Uygun olmayan zamanlarda konuşma başlatmak

Hiperaktivite belirtileri

  • Oturduğu yerde sürekli kıpırdamak, yerinde duramamak
  • Sık sık yürümek ya da etrafta koşturmak için ayağa kalkmak
  • Uygun olmayan yerlerde koşmak ya da bir yerlere tırmanmak
  • Sessizce oyun oynamakta ya da sakin aktivitelere katılmakta güçlük çekme
  • Sürekli tetikte ve bir yerlere gitmeye hazır durumda olma
  • Şiddetli ve yoğun olarak konuşma, bir şeyler anlatma

Çocuğu DEHB tanısı alan ebeveynler için öneriler:

  • Rutin oluşturun. Her gün, çocuğunuz uyandığı zamandan yatana kadar aynı programı uygulamaya çalışın. Günlük programınızı çocuğun görebileceği bir yere asın. Böylece çocuğunuz gün içerisinde neler yapacağını, ne zaman ödev, ders çalışma, oyun zamanları olduğunu takip edebilir.
  • Organize olun. Çocuğunuzun kıyafetlerini, okul çantasını ve oyuncaklarını her gün aynı yere koyun. Böylece çocuğunuzun bu eşyalarını kaybetme ihtimali azalacaktır.
  • Dikkati dağıtan şeylerden kaçının. DEHB’si olan çocukların dikkati başkalarına oranla daha kolay dağılabilir. Bu nedenle özellikle ödev yapılırken televizyon, radyo, bilgisayar gibi aletlerin kapalı olduğundan emin olun.
  • Çocuğunuzla konuşma şeklinizi değiştirin. Uzun, detaylı açıklamalar yerine açık, net ve tek komut içeren yönergeler verin. Örneğin; “Odana git, eşyalarını topla, masanı düzenle ve yanıma gel” gibi bir çok yönerge içeren cümleler yerine her bir komutu ayrı olarak söyleyin.
  • Hedefler ve ödüllerden yararlanın. Olumlu davranışı pekiştirmek için çizelgeler kullanın ve çocuğunuzun çabasını takdir edin. Ancak bu çizelgeleri yaparken belirlediğiniz hedeflerin gerçekçi hedefler olmasına dikkat edin. Bir anda büyük değişimler beklemek yerine küçük adımlarla ilerleyin.
  • Etkili disiplin yöntemleri kullanın. İstenmeyen bir davranışın sonucu olarak bağırmak ya da vurmak yerine molalar verin ve ya bir süreliğine sevdiği bir şeyi yapmasını engelleyin. Özellikle küçük çocuklarda bağırmak ya da vurmak çocuğun olumsuz davranışına bir tepki niteliğindedir. Bu davranışın ortadan kalkması için önceden belirlediğiniz bir yaptırım uygulanmalıdır.  
  • Çocuğunuzun bir yeteneğini keşfetmesine yardımcı olun. Her çocuğun kendisinden memnun hissedebilmesi için başarıyı deneyimlemeye ihtiyacı vardır. Çocuğunuzun hangi konuda iyi olduğunu bulmak (spor, sanat, müzik) çocuğunuzun özgüvenini ve sosyal becerilerini geliştirecektir.

 

 

KAYNAKLAR

Mayo Clinic. (2013, March 5). Attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD) in children. Retreieved August 8, 2013, from http://www.mayoclinic.com/health/adhd/DS00275

Quinn, P. (2012). Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder: Causes of ADHD. Retrieved August, 2013, from http://www.webmd.com/add-adhd/guide/adhd-causes?page=2

Segal, R. & Smith, M. (2013). ADD/ADHD in Children. Retrieved August 8, 2013, from http://www.helpguide.org/mental/adhd_add_signs_symptoms.htm

Kingley, S. (2011). ADHD. Retrieved August 8, 2013, from  http://kidshealth.org/teen/diseases_conditions/learning/adhd.html#

No Comments

Sorry, the comment form is closed at this time.