Çocuklarda Özgül Fobi

Özgül fobi, normalde tehlikeli olmayan bir nesne ya da durumun varlığına ya da düşüncesine karşı çocukların çok şiddetli ve uzun süreli duydukları korkuya denir. Korkulan nesne ya da durumla karşı karşıya kalmak çocukların hemen bir tepki vermesine, çok yoğun bir kaygı yaşamasına ya da kaçınma davranışları geliştirmesine sebebiyet vermektedir.

Çocukların belirli yaşlarda bazı şeylerden korkmaları son derece normaldir. Ancak, bu fobiyle ilişki olarak hissettikleri stres belirgin şekilde çocuğun günlük aktivitelerinin işleyişini etkiliyor ve 6 aydan uzun süreli olarak devam ediyorsa bir rahatsızlık olarak dikkate alınması gerekir.


Çocuklarda özgül fobinin farklı türleri nelerdir?

  • Hayvan fobileri: En sık karşılaşılan fobi türü olup fare, böcek, köpek, kedi, yılan korkusu gibi hayvanlara karşı duyulan korkudur.
  • Durum fobileri: Uçağa binmek, araba kullanmak, tünelden geçmek, asansörde kalmak gibi belirli durumlara özgü duyulan fobilerdir.
  • Doğal-çevresel fobiler: Yükseklik, deprem, fırtına, sel gibi doğal olayların oluşumuna yönelik duyulan fobilerdir.
  • Diğer fobiler: Bir yerden düşmekten, yüksek sesten, tuhaf giyinmiş kişilerden korkmak gibi belirli bir başlık altında toplanmayan fobilerdir.

Çocuklarda en sık görülen fobiler; karanlık, fırtına, örümcek, köpek, kostümlü karakterler, yükseklik, asansör, kan ve iğne olma korkularıdır.

Çocuklarda özgül fobiye neler sebep olabilir?

Çocuklarda özgül fobiye sebep olan tek bir sebep belirlenememiş olmakla birlikte bir çok farklı etmenin bu konuda tetikleyici olduğu düşünülmektedir.

  • Direk öğrenmeler: Özgül fobiler bazen bir obje ya da durumla direk olarak karşılaşılarak yaşanılan travmatik bir deneyimin sonucunda öğrenilmiş olabilir. (Örn: köpek tarafından ısırılmış bir kişinin köpekten korkması, araba kazası geçiren birisinin araba kullanmaktan korkması)
  • Gözlemleyerek öğrenme: Bazı durumlarda çocuklar bir başkasının o nesneden ya da o durumdan korktukları zaman gösterdikleri belirtileri gözlemleyerek de korku geliştirebilir. (Örn: babasının yüksekten korktuğunu görerek ve duyarak büyüyen bir çocuğun kendisi de yüksekten korkabilir) 
  • Bilgi edinerek öğrenme: Kimi zaman insanlar tehlikeli bir durum hakkında okuyarak ya da bir şeyler duyarak da korku geliştirebilir. (Örn: 11 eylül olaylarını televizyondan izleyen bir kişi uçmaktan korkabilir)

Çocuklarda özgül fobinin belirtileri nelerdir?

  • Belirgin bir nesne ya da durumla karşılaştıktan sonra şiddetli kaygı ve gerginlik duyuyor olmak
  • Korkularını azaltmak için korku duyulan nesne ya da durumdan kaçınıyor olmak
  • Kaçınma davranışlarının gündelik hayatta önemli değişikliklere sebep veriyor olması
  • Bu korkunun ve sonrasında eşlik eden ikincil problemlerin 6 aydan uzun süreli devam ediyor olması
  • Korkulan nesne ya da durumla karşılaşmanın ağlama krizleri, nöbetler, titreme ve ebeveyne sarılma/tırmanma davranışlarına yol açması

Hangi yaşlarda hangi korkular normaldir?

  • 0-2 yaş: Yüksek sesler, yabancılar, ebeveynlerden ayrılmak, büyük nesneler
  • 3-6 yaş: Hayalet, canavar gibi hayali yaratıklar, karanlık, yalnız uyumak, tuhaf sesler
  • 7-16 yaş: Yaralanma, hastalık, ölüm, okul başarısı, doğal afet gibi daha gerçekçi korkular

Çocuklarda özgül fobinin tedavi yöntemleri nelerdir?

Çocuklarda ve yetişkinlerde özgül fobinin tedavisinde kullanılan en etkili yöntem bilişsel-davranışçı terapi yöntemleridir ve bu yöntemler çok sıklıkla olumlu sonuç vermektedir. Bilişsel-davranışçı terapi kapsamında;

  • Korku merdiveni yapmak ve çocuğun korkularını en azdan en şiddetliye doğru listelemek
  • Korktuğu şeyleri adım adım denemesini sağlamak
  • Maruz bırakma teknikleri
  • Rahatlama teknikleri
  • Olumsuz düşünceleri değiştirme çalışmaları yapılmaktadır.

Çocuğunda özgül fobi olan ebeveynlere öneriler:

  • Çocuklarınızla yaşadıkları korku hakkında konuşun ve onlara kaygının normal bir şey olduğunu, ancak gerçekten tehlike olmadığı bir durumda tehlike varmış gibi hareket ettikleri zaman bunun bir problem olduğunu anlatın.
  • Fobinin ne demek olduğunu ve insanların nasıl fobileri olabileceği hakkında çocuğunla konuşun. Korku ve fobi arasındaki farkı vurgulayın.
  • Çocuğunuza derin nefes almak, kas gevşetme egzersizleri gibi böyle zamanlarda kullanabileceği yöntemler öğretin.
  • Çocuğunuza kademeli olarak, en az kaygı duyacağı adımdan en zora doğru giderek, korkusuyla yüzleşebilmesi için destek olun.
  • Çocuğunuz çok erken ya da çok geç korkusuyla yüzleştirmeye çalışmayın. Onun kendi hızında ilerlemesine izin verin.
  • Çocuğunuz biraz ilerleme gösterdiği zaman ona geçmişte yapamadığı şeyleri şimdi nasıl yapabildiğini hatırlatın ve kaydettiği aşamadan ötürü onu takdir edin.
  • Çocuğunuzun kaygı ve korku duygularıyla savaşmak ve onların anlamsızlığını göstermeye çalışmak yerine onu sakin ve rahat bir ruh halinde kalmaya teşvik edin.

 

KAYNAKLAR

American Psychiatric Association. (1994). Diagnostic and statistical manual of mental disorders, fourth edition. Washington, DC: American Psychiatric Association.

Boston Univeristy Center for Anxiety and Related Disorders (BU CARD). Specific Phobias. Retrieved July 24, 2013, from http://www.bu.edu/card/get-help/conditions-we-treat/specific-phobias/

Center for Emotional Health (CEH). Specific Phobias in Kids. Retrieved July 24, 2013, from http://centreforemotionalhealth.com.au/pages/resources-specific-phobias.aspx

University of Pennsylvania School of Medicine. Specific Phobias. Retrrieved July, 24, 2013, from http://www.med.upenn.edu/ctsa/phobias_symptoms.html

Segal, J., Segal, R., & Smith, M. (2013). Phobias and Fears. Retrieved July, 24, 2013, from http://www.helpguide.org/mental/phobia_symptoms_types_treatment.htm

No Comments

Sorry, the comment form is closed at this time.