Çocuklarda Obsesif-Kompulsif Bozukluk

Obsesif-kompulsif bozukluk, kişilerin istem dışı olarak tekrar eden düşünceleri, duyguları, fikirleri ya da kendilerini yapmak zorunda hissettikleri davranışlarının olduğu bir kaygı bozukluğudur. Obsesif-kompulsif bozukluk, son yıllarda çocuklarda en sık görülmeye başlanan psikolojik rahatsızlıklardan birisidir.

Her çocuğun zaman zaman endişeleri ve olumsuz düşünceleri olabilir. Ancak, OKB’si olan çocuklar bir çok defa denemelerine rağmen sahip oldukları bu rahatsız edici düşünceleri, dürtüleri ve görüntüleri durdurmakta güçlük çekerler.
Bunun yanı sıra, obsesyonları olan çocuklar, zihinlerinden geçen bu korkutucu düşüncelerden kurutulmak, her şeyin daha temiz, daha düzeli ve daha güvenli olduğundan emin olabilmek için ritüel ya da kompulsiyon adı verilen bazı tekrarlayan davranışları yapmak için şiddetli bir ihtiyaç içerisine girerler.

OKB’si olan bir çocuğun obsesyon adı verilen, aklından bir türlü atamadığı düşünceleri, dürtüleri ve görselleri olmaktadır. Çocuklarda bu obsesyonlar genellikle eşyaların düzenli ya da yerli yerinde olmaması, sevilen birisini kaybetmeye yönelik duyulan şiddetli korku, başkaları için anlamı olmayan bir takım eşyaları toplama ve biriktirme isteği olabilir.

Çocuklar yaptıkları bu ritüellerin nedenini açıklamakta güçlük çekebilir ve genellikle “işte o yüzden” diye cevap verebilirler. Ama genellikle OKB’de bu ritüellerin yapılması ile kaygıyı azaltmak hedeflenir. Bu şekilde çocuklar kötü bir şey olmayacağı ya da her şeyin yerli yerinde olduğuna dair kesin bir inanç sahibi olurlar.

Çocuklarda Obsesif-Kompulsif Bozukluğun nedenleri neler olabilir?

 

Yapılan araştırmalar OKB’nin kesin olarak neden kaynakladığını ortaya koyamasa da, uzmanlar bazı etmenlerin etkili olduğunu düşünmektedir.

 

  1. Biyolojik faktörler: Yapılan araştırmalar OKB’nin beyindeki seratonin akışı ile ilişkisi olduğunu ortaya koymaktadır. Zihindeki seratonin akışının bloke olmasıyla, beynin alarm sistemi fazla tepki vermekte ve aslında tehlikeli olmayan bilgiyi de yanlış yorumlamaktadır.
  2. Genetik faktörler: Göstergeler, ailesinde bir ya da daha fazla kişinin OKB ya da başka bir kaygı bozukluğu olmasının bir bireyin OKB geliştirmesinde risk faktörü olduğunu belirtmektedir.
  3. Çevresel faktörler: OKB’nin gelişimini tetikleyen bir takım çevresel faktörler de olduğu düşünülmektedir.
  • İstismara maruz kalmak
  • Yaşam koşullarında değişiklik
  • Sağlıklı olmayan ebeveyn tutumları
  • Yakın birisinin kaybı
  • Okulda yaşanan problemler
  • Arkadaş ilişkilerinde yaşanan problemler

Obsesif-Kompulsif Bozukluğu olan çocuklarda görülebilecek obsesyonlar:

 

  • Mikroplar, hastalıklar ve kirlilikle çok fazla ilgileniyor olmak
  • “Fırın kapalı mıydı, kapıyı kitlemiş miydik” gibi şiddetli şüpheli düşüncelere sahip olmak
  • Ebeveynlerinden birisinin zarar göreceğine dair yoğun kaygı duyuyor olmak
  • Simetri, düzen ve sıralı olmak ile fazla ilgileniyor olmak
  • Detaylara karşı açıklanamayan bir önem veriyor olmak
  • Kötü bir şey olacağına dair çok yoğun bir kaygı duyuyor olmak (örn: araba kazası)


Obsesif-Kompulsif Bozukluğu olan çocuklarda görülebilecek kompülsiyonlar:

 

  • Çok sık ve şiddetli derece ellerini yıkamak
  • Çok sık ve tekrar eden kontrol etme davranışına girmek (kapının kilitli, fırının kapalı olduğunu defalarca kontrol etmek)
  • Yoğun olarak bir şeyleri sayma davranışına giriyor olmak
  • Yoğun olarak bir şeyleri kategorize etme ve gruplama içine giriyor olmak
  • Çok sık ve tekrar eden bir şekilde aynı soruları saymak
  • Kendisinin ya da başkalarını kullandığı sözcükleri çok sık tekrar ediyor olmak
  • Kendi yarattığı kurallara katı bir şekilde uyma isteğinin olması (Odasında kişisel eşyalarını belirli bir düzende yerleştirmesi ve birisi bu düzeni bozarsa çok mutsuz olması)

Obsesif-Kompulsif Bozukluğun tedavisinde ne tür yöntemler kullanılmaktadır?


OKB, özellikle erken tanı konulduğunda başarılı bir şekilde tedavi edilebilmektedir. Her çocuk için kullanılacak olan terapi yöntemleri değişebilmekle birlikte uzmanlar genellikle ilaç ve psikoterapinin birlikte kullanılmasının etkili olduğunu belirtmektedir.

OKB tedavisinde en sık kullanılan terapi yaklaşımı bilişsel-davranışçı terapi yöntemlerini içermektedir. Bilişsel-davranışçı terapinin amacı maruz bırakma yöntemiyle kişilere korkularıyla yüzleşmelerini ve ritüel davranışları sergilemeden kaygılarını azaltmayı öğretmektir. İlaç tedavisinde ise sıklıkla seratonin düzenleyici antidepresanlar önerilmektedir.

Çocuğu OKB tanısı alan ebeveynler için öneriler:

  • OKB’nin mantıktan ziyade duygular ile ilgili olduğunu unutmayın. Çocuğunuza yaptığı şeylerin mantıksız olduğunu söylemek verimli olmayacağı gibi çocuğunuzu daha umutsuzluğa düşürebilir.
  • Evde çocukla ilgilenen herkes bu konuyla ilgili tutarlı bir yaklaşım sergilemelidir. Farklı ebeveyn tutumları ya da öneriler çocuğun kaygısını daha da arttırabilir. Özellikle ebeveynleri ayrı olan çocuklara her iki evde de aynı şekilde yaklaşılması önemlidir.
  • Çocuğunuzun güvensiz ve emin olmama halini pekiştirmeyin. OKB’si olan çocuklar sıklıkla bir şeylerde kesin olarak emin olmak isterler. Ebeveynler olarak “Merak etme hasta olmazsın ellerini birçok kez yıkadın.” ya da “Kapıyı defalarca kitledik, eve hırsız giremez” gibi telkinler çocukların belirsizlikle baş etmesini güçleştirebilir.
  • Çocuğunuz için uzmanınız ile birlikte kaygılarının üzerine adım adım ilerleyebileceği bir program düzenleyin ve başarıları için onu takdir edin. Yoğun kaygı duyduğu bir konu hakkında çocuğunuz için alışkanlıklarından vazgeçmek kolay olmayacaktır. Bu nedenle çocuğunuzun olumlu davranışlarını pekiştirmek davranışın kalıcılığını da arttıracaktır.
  • Çocuğunuzun ritüellerine eşlik etmeyin. Çocuğunuzun rahatsız eden düşüncelerden ya da dürtülerden arınmak için yaptığı davranışlara katılım göstermeyin. OKB, bir nevi bir şeylerden emin olmaya bağımlılık olarak düşünüldüğünden, ebeveynlerin katılımı bu bağımlılığı destekleyecektir.
  • Çocuğunuzun ritüelleri hangi amaçla yaptığını anlamaya çalışın.

 

KAYNAKLAR

Stewart, E. (2008). Obsessive-Compulsive Disorder in Children and Adolescents. OCD Newsletter, 2.

Ben-Joseph, E. (2012). Obsessive-Compulsive Disorder. Retrieved July15, 2013, from http://kidshealth.org/parent/emotions/behavior/OCD.html#

Geller, Daniel et al. (1998). Is juvenile obsessive-compulsive disorder a developmental subtype of the disorder? A review of the pediatric literature. Journal of the American Academy of Child and Adolescent, 37(4) 420-427

Massachusetts General Hospital (2010) Obsessive Compulsive Disorder. Retrieved July 15, 2013, from http://www2.massgeneral.org/schoolpsychiatry/info_ocd.asp

Robinson, L., Smith, M., & Segal, J. (2013) Obsessive-Compulsive Disorder. Retrieved July 15, 2013, from http://www.helpguide.org/mental/obsessive_compulsive_disorder_ocd.htm

No Comments

Sorry, the comment form is closed at this time.